کتاب سمفونی مردگان اثر عباس معروفی

شش شخصیت شاخص

رمان به روایت یک حادثه‌ی مشابه، اما از دید چند شخصیت متفاوت می‌پردازد. شخصیت‌های اصلی این رمان عبارت‌اند از: «۱. اورهان، پسر کوچک خانواده و وارث تفکرات سنتی پدر، نماینده‌ی نسل جدید قدیم‌اندیش ۲. آیدا، دختر خانواده، نماینده‌ی احساسات جامعه ۳. پدر، نماینده‌ی عوام تحت‌تاثیر مذهب ۴. بیوه‌ی همسایه‌ی روبه‌رو، نماینده‌ی روشنفکران ۵. صاحب کارگاه چوب‌بری، نماینده‌ی روشنفکران محافظه‌کار ۶. آیدین یاسوجی، پسر خانواده، شاعر و نماینده‌ی نسل جوان درگیر در تناقضات».

مرز بین گذشته و حال

شخصیت‌پردازی در “سمفونی مردگان” هم به صورت توصیفی و هم تصویری صورت گرفته است. از دیدگاه پرویز کلانتری: «اگر نویسنده می‌خواهد شخصیتی را توصیف کند، خیلی فشرده و در دو – سه خط انجام می‌دهد. یعنی معروفی با خط‌های خیلی ساده، صریح، قاطع و سایه‌روشن‌های خیلی خشن و تند و رنگ‌های گویا و کافی، یک پرتره را تصویر می‌کند.» سمفونی مردگان شامل پنج موومان است و حضور برجسته‌ی جریان سیال ذهن و تک‌گویی ذهنی چنان مرز بین گذشته و حال را در هم‌ آمیخته که داستان به‌ترتیب رخداد وقایع روایت نمی‌شود. این تاخیر و امتناع از پیش بردن داستان به سمت پایان و گره‌گشایی، در ذهن خواننده‌ای که منتظر حوادث بعدی است، تعلیق یا دلهره‌ی انتظار را به وجود می‌آورد.

دیدگاه اگزیستانسیال

«الهام یکتا مهویزانی» در «ازل تا ابد» در مورد این کتاب می‌نویسد: «اینکه داستان از میان وقایع آغاز می‌شود (media res)، در واقع بازتابی از دید اگزیستانسیالیستی معروفی است که ازل و ابد در آن نقشی ندارد و هرکس سرنوشت خویش را رقم می‌زند. همچنین نام‌های «اورهان و آیدین»، شخصیت‌های برجسته و در تضاد (conflict)، هر دو مفهوم روشنایی را دربردارد. این نشان می‌دهد که از دید معروفی آدم‌ها به دور از هر گونه آلایش و در پاکی محض به دنیا می‌آیند؛ اما این خودشان هستند که همچون آیدین می‌توانند روشنی خویش را تداوم بخشند یا همچون اورهان نور را در خود خفه کنند. به بیان دیگر هر انسانی، خود ماهیت خویشتن را تعیین می‌کند. به همین دلیل نیز نویسنده قائل به مجازات است و اورهان را در شور آبی غرق می‌کند.»

نویسنده‌ای در کوچ

عباس معروفی در سال ۱۳۳۶ خورشیدی در تهران متولد شد. فارغ‌التحصیل هنرهای زیبای تهران در رشته‌ی هنرهای دراماتیک است و حدود یازده سال معلم ادبیات دبیرستان‌های تهران بوده است. نخستین مجموعه داستان او با نام «روبه‌روی آفتاب» در سال ۱۳۵۹ در تهران منتشر شد. پیش و پس از آن نیز داستان‌های او در برخی مطبوعات به چاپ می‌رسید؛ اما با انتشار “سمفونی مردگان” بود که نامش به‌عنوان نویسنده تثبیت شد. این روزنامه‌نگار و نویسنده‌ی‌ مشهور ایرانی‌، تاکنون جوایز داخلی‌ و بین‌المللی‌ بسیاری‌ را از آن‌ خود کرده‌ و مدتی‌ است‌ ایران‌ را ترک‌ کرده است‌. معروفی‌ اکنون‌ ساکن‌ آلمان‌ است‌، همچنان‌ می‌نویسد و تسلطش‌ بر شیوه‌های‌ مدرن‌ داستان‌نویسی‌ و شناختش‌ از تاریخ‌ و اسطوره،‌ او را در زمره‌ی‌ پرمخاطب‌ترین‌ نویسندگان‌ ایرانی‌ قرار داده‌ است‌.